Abortus is een onderwerp waar veel over wordt gesproken en waar verschillende opvattingen over bestaan. In Nederland is abortus wettelijk geregeld, maar er bestaan veel misverstanden over wat de wet precies bepaalt.
In dit artikel leggen we uit hoe de abortuswet in Nederland is vormgegeven, welke regels gelden en hoe een abortus in de praktijk verloopt. Tot wanneer is een abortus toegestaan? En waar kun je terecht?
Inhoudsopgave
De abortuswet Nederland
Abortus is in verschillende landen onderwerp van politiek en maatschappelijk debat. In Nederland is abortus wettelijk geregeld binnen een specifiek juridisch kader.
Wetboek van Strafrecht
In Nederland is abortus opgenomen in het Wetboek van Strafrecht. Dat betekent dat het in principe strafbaar is, tenzij wordt voldaan aan de voorwaarden die zijn vastgelegd in de Wet afbreking zwangerschap (Wafz).
Deze wet regelt onder welke omstandigheden abortus is toegestaan en zorgt ervoor dat abortus, wanneer aan deze voorwaarden wordt voldaan, niet strafbaar is. Abortussen mogen in Nederland worden uitgevoerd in ziekenhuizen en abortusklinieken die hiervoor een vergunning hebben.
De Wet afbreking zwangerschap
De Wet afbreking zwangerschap is een wet die een duidelijk kader biedt over wanneer een abortus mag worden uitgevoerd en wie dit mag doen. Alle voorwaarden staan duidelijk beschreven in de Wet afbreking zwangerschap en zo is abortus, onder deze omstandigheden, niet strafbaar in Nederland. De Wet afbreking zwangerschap is sinds 1984 van kracht en sindsdien mogen ziekenhuizen en abortusklinieken met een vergunning abortussen uitvoeren.
Abortussen in Nederland
Er bestaan verschillende opvattingen over de toegankelijkheid van abortus en het aantal abortussen. Feit is dat Nederland internationaal gezien een relatief laag abortuscijfer heeft. Het merendeel van de abortussen vindt plaats in het eerste trimester van de zwangerschap.
Ook voor de invoering van de Wet afbreking zwangerschap in 1984 werden in Nederland abortussen uitgevoerd, vaak buiten het officiële zorgcircuit. De wet heeft sindsdien gezorgd voor gereguleerde en gecontroleerde abortuszorg binnen het medische systeem.
Wie mag een abortus uitvoeren?
Een abortus wordt in Nederland gezien als een bijzondere medische ingreep en daarom zijn er specifieke regels opgesteld om ervoor te zorgen dat een abortus veilig en weloverwogen wordt uitgevoerd. Niet elke arts mag zomaar een abortus uitvoeren. Dit mag uitsluitend worden gedaan door een arts in het ziekenhuis of in de abortuskliniek die een speciale vergunning hiervoor heeft. Deze vergunning voor abortusklinieken en ziekenhuizen wordt aangevraagd door het bestuur van de instelling en hiervoor moet aan strenge eisen worden voldaan.
Doorverwijzing naar een abortuskliniek
Bij een abortuskliniek kun je altijd zomaar terecht. Hier heb je geen doorverwijzing voor nodig. Het ziekenhuis is vaak een ander verhaal. Hierdoor is de huisarts vaak het allereerste aanspreekpunt in het proces. Hij of zij kan je voorzien van informatie en een doorverwijzing geven.
Ook zijn huisartsen sinds 1 januari 2025 bevoegd om een abortuspil voor te schrijven bij een ongewenste zwangerschap. Deze pil is beschikbaar bij abortusklinieken, ziekenhuizen en een beperkt aantal huisartsen die ervoor hebben gekozen deze zorg aan te bieden. Met de abortuspil kan een zwangerschap tot 9 weken worden afgebroken.
Wanneer is abortus toegestaan?
Volgens de Wet afbreking zwangerschap mag een zwangerschap worden afgebroken wanneer sprake is van een noodsituatie. Wat onder een noodsituatie valt, is niet nader omschreven in de wet. Dit betekent dat er ruimte is voor een individuele beoordeling van de situatie van de zwangere persoon.
Factoren die hierbij een rol kunnen spelen, verschillen per situatie en worden besproken tussen de zwangere en de behandelend arts.
Een weloverwogen keuze
Het is bij het besluit tot abortus wel belangrijk dat de keuze weloverwogen is gemaakt. Voorheen gold er een verplichte bedenktijd van 5 dagen voor een abortus mocht worden uitgevoerd. Sinds 2023 is deze verplichte bedenktijd afgeschaft. De wet stelt dat een beslissing vrijwillig en weloverwogen moet worden genomen. De rol van een arts is onder andere om vast te stellen dat een vrouw vrijwillig en weloverwogen tot haar beslissing is gekomen.
In Nederland ligt de beslissing over het al dan niet afbreken van een zwangerschap bij de zwangere persoon, binnen de kaders van de wet. Dit betekent dat:
- de zwangere persoon zelf beslist of zij de zwangerschap wil afbreken, binnen de wettelijke voorwaarden.
- niemand mag dwingen tot abortus of het voortzetten van een zwangerschap.
- een vrouw recht heeft op eerlijke informatie, goede begeleiding en privacy in het proces.
Sinds 1984 zijn er nadere regels vastgelegd rondom abortus, waardoor duidelijk is onder welke voorwaarden abortus in Nederland is toegestaan en hoe deze zorg is georganiseerd. Wil je eerst nog een onafhankelijk gesprek voordat je naar een kliniek gaat, dan kun je daarvoor bij de Beschermde Wieg terecht.
Tot wanneer mag je een abortus laten uitvoeren?
In Nederland is abortus toegestaan zolang de zwangerschap nog niet als levensvatbaar wordt beschouwd. In de praktijk wordt hiervoor een grens van 24 weken zwangerschap aangehouden. Deze termijn is gebaseerd op medische inzichten over de levensvatbaarheid van een foetus buiten de baarmoeder.
Tot dit moment kan een abortus wettelijk worden uitgevoerd door een arts met een vergunning, mits aan de voorwaarden van de Wet afbreking zwangerschap wordt voldaan.
De abortuspil
Voor een abortuspil gelden andere regels dan voor een abortus in een kliniek of ziekenhuis. Hierbij wordt gebruikgemaakt van medicatie (meestal een combinatie van mifepriston en misoprostol) om de zwangerschap te beëindigen.
Deze vorm van abortus wordt toegepast bij zwangerschappen tot ongeveer 9 weken. De medicatie kan worden verstrekt via een abortuskliniek, een ziekenhuis of sinds 1 januari 2025 ook via de huisarts.
Instrumentele abortus
Als een abortuspil geen optie (meer) is, kan er worden gekozen voor een vacuümaspiratie of een instrumentele abortus. Een vacuümaspiratie, ook wel een zuigcurettage genoemd, is mogelijk tot 13 weken zwangerschap bij de kliniek of het ziekenhuis. Onder een licht roesje wordt deze abortus uitgevoerd.
Bij een verder gevorderde zwangerschap wordt de behandeling aangepast aan de zwangerschapsduur en de medische situatie.
Begeleiding en ondersteuning
Dat vrouwen in Nederland de keuzevrijheid hebben om een zwangerschap af te breken, betekent niet dat een abortus een eenvoudige keuze is. En het betekent ook niet dat alle vrouwen de afbreking van een zwangerschap op dezelfde manier ervaren.
Voor veel vrouwen blijft een abortus een ingrijpende gebeurtenis, waarbij goede begeleiding, emotionele ondersteuning en hulpverlening belangrijk zijn. Helaas heeft niet iedere vrouw deze steun. En niet iedere vrouw kan bij haar eigen omgeving terecht voor raad en begeleiding tijdens haar bedenktijd.
Daarvoor is de Beschermde Wieg in het leven geroepen. Wij ondersteunen (ongepland) zwangere mensen die hulp zoeken bij het maken van een keuze. We bieden informatie, begeleiding en een luisterend oor bij het verkennen van de mogelijkheden die er zijn, zoals zelf zorgen voor het kind, pleegzorg, het overwegen van het afbreken van de zwangerschap of een voornemen tot afstand ter adoptie. Je kunt bij ons geheel anoniem terecht als je dat belangrijk vindt. We staan naast je, zonder oordeel, met aandacht en begrip.